پدیده ال‌نینو، یکی از مهمترین الگوهای طبیعی اثرگذار بر اقلیم جهان، بار دیگر به موضوع توجه رسانه‌ها و محافل علمی تبدیل شده است؛ پدیده‌ای اقیانوسی ـ جوی که با افزایش غیرمعمول دمای سطح آب در بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی و تغییر در الگوهای گردش جو همراه است و می‌تواند توزیع بارش و دما را در مناطق مختلف جهان دگرگون کند. با این حال، اثرات ال‌نینو در همه مناطق یکسان نیست؛ در برخی نقاط جهان احتمال بارش‌های سنگین و سیلاب افزایش می‌یابد و در مناطق دیگر، خطر خشکسالی و کم‌بارشی بیشتر می‌شود. سازمان جهانی هواشناسی نیز تأکید کرده است که شدت ال‌نینو به‌تنهایی تعیین‌کننده شدت پیامدهای آن در هر کشور نیست و موقعیت جغرافیایی، فصل، مدت و قدرت پدیده و برهم‌کنش آن با دیگر الگوهای اقلیمی در شکل‌گیری پیامدها نقش دارند.
در ایران نیز همزمان با انتشار پیش‌بینی‌هایی درباره تقویت ال‌نینو در ماه‌های پیش رو، برخی روایت‌های رسانه‌ای از احتمال بارش‌های گسترده و سیلابی سخن می‌گویند؛ روایت‌هایی که گاه مرز میان یک احتمال اقلیمی و پیش‌بینی قطعی وضعیت بارندگی کشور را کمرنگ می‌کنند. در حالی که شناسایی ال‌نینو به‌معنای پیش‌بینی قطعی بارش‌های فراتر از نرمال یا وقوع سیل در سراسر ایران نیست و برای ارزیابی وضعیت بارندگی کشور باید مجموعه‌ای از عوامل، از جمله الگوهای جوی منطقه‌ای، سامانه‌های بارشی، رطوبت قابل انتقال و شرایط اقلیمی هر منطقه بررسی شود. هرچند برخی پژوهش‌ها از ارتباط احتمالی ال‌نینو با تغییرات بارش در بخش‌هایی از ایران حکایت دارند، این ارتباط به‌تنهایی مبنای کافی برای پیش‌بینی بارش‌های سیل‌آسا در مقیاس ملی نیست.
از سوی دیگر، پیش‌بینی‌های فصلی ماهیتی احتمالاتی دارند و با پیش‌بینی کوتاه‌مدت وضعیت جوی تفاوت دارند؛ بنابراین، تبدیل یک سناریوی اقلیمی به خبری قطعی درباره بارش‌های سنگین یا پایان خشکسالی می‌تواند انتظاراتی فراتر از شواهد علمی ایجاد کند. در چنین شرایطی، تفکیک داده‌های معتبر هواشناسی از برداشت‌های اغراق‌آمیز رسانه‌ای و بررسی میزان اثرگذاری ال‌نینو بر بارش‌های پاییز و زمستان ایران، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ال‌نینو به‌تنهایی بارش‌های سیل‌آسا در ایران را رقم نمی‌زند
دکتر عزت‌الله رئیسی اردکانی، پدر علم هیدروژئولوژی ایران در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به پیش‌بینی‌های مطرح‌شده درباره تأثیر پدیده ال‌نینو بر بارش‌های پاییز امسال، تاکید کرد: پیش‌بینی‌های بلندمدت هواشناسی قطعیت بالایی ندارند و نباید بر اساس آنها درباره وقوع بارش‌های سیل‌آسا اظهارنظر قطعی کرد.
وی با اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره وقوع پدیده «سوپر ال‌نینو» و احتمال بارش‌های شدید در پاییز امسال، گفت: در دهم خردادماه نیز تأکید کردم که موضوع ال‌نینو به شکلی که در برخی رسانه‌ها مطرح می‌شود، نیازمند بررسی دقیق‌تر است و نمی‌توان صرفا بر اساس این پدیده، وقوع بارندگی‌های شدید پاییزی را قطعی دانست؛ ولی متأسفانه در فضای مجازی و حتی در برخی پیش‌بینی‌های هواشناسی، برای پیش‌بینی‌های بلندمدت از الگوها و مدل‌های آمریکایی، اروپایی و آسیایی استفاده می‌شود؛ در حالی که این پیش‌بینی‌ها از دقت و قطعیت بالایی برخوردار نیستند و حتی در بهترین حالت نیز ممکن است میزان صحت آنها به حدود ۶۰ درصد برسد. بنابراین، نمی‌توان با اطمینان کامل بر مبنای چنین پیش‌بینی‌هایی درباره بارش‌های شدید پاییزی اظهارنظر کرد.
رئیسی اردکانی با اشاره به ویژگی‌های ال‌نینوی مورد بحث، اظهار کرد: در این رخداد، دمای آب بخش شرقی اقیانوس آرام نسبت به برخی رخدادهای قبلی ال‌نینو حدود یک تا ۲ درجه افزایش یافته است؛ اما این افزایش دما لزوما به معنای وقوع تغییرات بسیار گسترده در سراسر کره زمین نیست. اثرات این رخداد عمدتا در محدوده شرق اقیانوس آرام نمود پیدا می‌کند و می‌تواند الگوهای گردش باد را در آن منطقه تغییر دهد. برای مثال، در مناطقی مانند "پرو" و "اکوادور" در شرق اقیانوس آرام، ممکن است بارندگی‌های بسیار شدیدی رخ دهد؛ در مقابل، مناطقی مانند استرالیا نیز ممکن است با خشکسالی شدید مواجه شوند.
این استاد حوزه آب با بیان اینکه آثار ال‌نینو بر الگوهای رطوبتی در سایر نقاط جهان نیز ممکن است متفاوت باشد، تاکید کرد: برای ارزیابی تاثیر این رخداد بر مناطق مختلف، به بررسی‌های گسترده‌تری نیاز داریم؛ چراکه ال‌نینو یکی از پدیده‌های دورپیوندی در هواشناسی است و حدود ۱۰ الگوی دورپیوندی شناخته‌شده وجود دارد که می‌توانند بر یکدیگر اثر بگذارند و اثرات مثبت یا منفی ایجاد کنند. بنابراین، نباید درباره تأثیر ال‌نینو بر بارندگی‌های ایران با قطعیت و اصرار بیش از اندازه صحبت کرد و لازم است مجموعه عوامل مؤثر بر وضعیت جوی کشور در نظر گرفته شوند.
رئیسی اردکانی با اشاره به پیش‌بینی خود درباره زمان آغاز تقویت بارش‌ها در ایران، توضیح داد: همان‌طور که پیشتر نیز اعلام کرده بودم، انتظار داشتم تغییرات جوی و افزایش بارندگی‌ها از اواخر مهرماه یا اوایل آبان‌ماه نمایان شود. به نظر می‌رسد امسال بارش‌های پاییزی نسبت به سال گذشته زودتر آغاز شود. اگر به خاطر داشته باشید، بارندگی‌های مؤثر سال گذشته از حدود ۱۰ آذر ماه آغاز شد و پاییز دشواری را از نظر کمبود بارش پشت سر گذاشتیم. امسال، در صورت تحقق الگوی پیش‌بینی‌شده، آغاز بارندگی‌ها حدود یک ماه زودتر خواهد بود که می‌تواند اتفاق مثبتی برای کشور باشد.
وی با بیان اینکه انتظار می‌رود بارش‌ها ابتدا در مناطق غربی و جنوب غربی کشور تقویت شوند، ادامه داد: سامانه‌های جوی موثر بر بارندگی ایران معمولا از سمت مدیترانه وارد می‌شوند و در مسیر حرکت خود از منابع رطوبتی مانند دریای سیاه و دریای سرخ نیز تأثیر می‌پذیرند. از این رو، انتظار می‌رود از حدود ۱۰ آبان‌ماه، فعالیت سامانه‌های کلاسیک بارشی آغاز شود و مناطق غربی کشور بارندگی‌های مناسبی را تجربه کنند. امیدواریم این سامانه‌ها به‌تدریج به سمت شرق گسترش یابند و مناطق مرکزی کشور، از جمله تهران را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
این محقق حوزه آب تاکید کرد: بر این اساس، پیش‌بینی من این است که در آبان‌ماه بارندگی‌های نسبتاً خوبی داشته باشیم؛ اما این موضوع به معنای وقوع بارش‌های سیل‌آسا در تمام شهرها و مناطق کشور نیست.
وی با تفکیک بارش‌های ناشی از سامانه‌های کلاسیک از بارندگی‌های نقطه‌ای و همرفتی، توضیح داد: بارندگی‌های نقطه‌ای که گاهی به صورت ناگهانی رخ می‌دهند، الزاما حاصل فعالیت سامانه‌های کلاسیک بارشی نیستند، بلکه می‌توانند منشأ همرفتی داشته باشند. پیش‌بینی این نوع بارندگی‌ها به مدل‌های تخصصی‌تری نیاز دارد و سازمان هواشناسی باید از مدل‌هایی استفاده کند که توانایی پیش‌بینی دقیق‌تر این رخدادهای نقطه‌ای را داشته باشند.
به گفته وی، بارش‌های ناشی از سامانه‌های کلاسیک معمولاً از اوایل یا اواسط آبان‌ماه تقویت می‌شوند و امیدواریم این روند به بهبود وضعیت بارندگی کشور کمک کند.
رئیسی اردکانی با اشاره به احتمال تأثیر یک الگوی دورپیوندی دیگر بر وضعیت جوی زمستان، خاطر نشان کرد: پیشتر مطرح کرده بودم که اگر الگوی دورپیوندی دیگری به نام «کیوبی‌او (QBO) » نیز در شرایط مورد انتظار قرار گیرد، ممکن است بر وضعیت جوی زمستان تأثیر بگذارد. نوسان شبه‌دوساله یا QBO به تغییرات دوره‌ای جهت بادهای استراتوسفری در ارتفاعات بالا، حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار پایی گفته می‌شود. دوره این نوسان به‌طور متوسط حدود ۲۸ ماه است و تغییرات آن می‌تواند در کنار سایر الگوهای جوی، بر شرایط گردش عمومی جو اثر بگذارد.
این محقق حوزه آب ادامه داد: در صورت وقوع شرایط مورد انتظار در این الگوی دورپیوندی، ممکن است فشار هوا در محدوده قطب شمال کاهش یابد و در مقابل، فشار هوا در مناطقی از سیبری و چین افزایش پیدا کند. چنین وضعیتی می‌تواند زمینه نفوذ توده‌های هوای سرد به سمت ایران را فراهم کند.
رئیسی اردکانی با اشاره به کمبود بارندگی در کشور ابراز امیدواری کرد که سامانه‌های بارشی در ماه‌های آینده تقویت شوند و افزود: امیدوارم بارندگی‌هایی که درباره آنها صحبت کردم، در طول پاییز، به‌ویژه در ماه‌های آبان و آذر، در مناطق غربی ایران رخ دهد. بارش در این مناطق اهمیت زیادی دارد؛ چراکه استان‌های واقع در دامنه‌های زاگرس از جمله مناطقی هستند که انتظار می‌رود تحت تأثیر این سامانه‌ها قرار گیرند.
آیا ال نینو مقصر اصلی سیل‌های اخیر است؟
وی در پاسخ به پرسشی درباره ارتباط سیلاب‌های اخیر در برخی استان‌های کشور و همچنین سیلاب‌های ترکیه با پدیده ال‌نینو با تاکید بر اینکه این سیلاب‌ها ارتباطی با ال‌نینو ندارند، یادآور شد: من بیش از ۶۵ تا ۷۰ سال در این حوزه فعالیت کرده‌ام و تأکید می‌کنم که سیلاب‌های رخ‌داده در استانبول و دیگر مناطق ترکیه، ناشی از یک سامانه جوی دیگر بوده‌اند که گاهی اتفاق می‌افتد و امکان پیش‌بینی آن نیز وجود دارد. بنابراین، نمی‌توان این رخدادها را مستند به ال‌نینو دانست.
وی با اشاره به بارندگی‌های نقطه‌ای و رگبارهای شدید در برخی مناطق کشور، اظهار کرد: این بارندگی‌ها عمدتا در اثر ناپایداری‌های جوی رخ می‌دهند. برای بررسی و پیش‌بینی این ناپایداری‌ها، حدود ۱۰ شاخص وجود دارد که من بارها به سازمان هواشناسی گفته‌ام باید به‌صورت منسجم بررسی و تحلیل شوند تا مشخص شود در هر منطقه کدام شاخص‌های ناپایداری فعال هستند.
رئیسی اردکانی با بیان اینکه پیش‌بینی بارش‌های همرفتی به مدل‌های تخصصی نیاز دارد، اضافه کرد: بارندگی‌های همرفتی ممکن است بسیار شدید باشند و در مدت کوتاهی حجم زیادی از بارش را به همراه داشته باشند. برای مثال، در برخی مناطق آمریکا ممکن است طی یک ساعت پنج تا هفت اینچ بارندگی رخ دهد که معادل حدود ۱۲۷ تا ۱۷۸ میلی‌متر است و می‌تواند روان‌آب بسیار زیادی ایجاد کند، البته ناپایداری‌هایی که در ایران رخ می‌دهند، معمولاً به شدت برخی ناپایداری‌های مشاهده شده در آمریکا نیستند؛ با این حال، در مناطقی از زاگرس و دامنه‌های البرز نیز ممکن است چنین شرایطی ایجاد شود و بارندگی‌های شدید محلی به همراه داشته باشد.
این استاد حوزه آب با اشاره به سامانه‌های بارشی شمال غرب کشور، خاطر نشان کرد: سامانه‌هایی که از شمال غرب ایران عبور می‌کنند، مناطقی مانند آذربایجان شرقی و غربی را تحت تأثیر قرار می‌دهند و گاهی با عبور از محدوده دریای خزر و دریای مازندران، بخش‌هایی از شمال کشور تا خراسان شمالی را نیز در بر می‌گیرند. این سامانه‌ها در بسیاری از مواقع فعالیت می‌کنند، بارندگی خود را به همراه دارند و سپس از منطقه خارج می‌شوند.
وی با تفکیک این سامانه‌ها از رگبارهای نقطه‌ای و سیلاب‌های محلی، تصریح کرد: بارندگی‌هایی که به صورت نقطه‌ای موجب وقوع سیلاب می‌شوند، به شرایط جوی همان منطقه مربوط هستند و باید با استفاده از شاخص‌های مرتبط بررسی و محاسبه شوند. این بارش‌ها ممکن است حدود یک تا دو ساعت طول بکشند و در همین مدت، بارندگی شدید و روان‌آب قابل‌توجهی ایجاد کنند.
رئیسی اردکانی با اشاره دوباره به ضرورت ارتقای مدل‌های پیش‌بینی هواشناسی، اظهار کرد: همان‌طور که گفتم، در برخی مناطق ممکن است شدت بارندگی در مدت یک ساعت به حدود ۱۵۰ میلی‌متر برسد؛ هرچند چنین میزان بارشی در ایران کمتر مشاهده می‌شود. سازمان هواشناسی باید مدل‌های مناسبی برای پیش‌بینی این رخدادها در اختیار داشته باشد تا بتواند احتمال وقوع رگبارهای شدید و سیلاب‌های محلی را با دقت بیشتری پیش‌بینی کند.
وی تأکید کرد: این بارندگی‌های نقطه‌ای و سیلاب‌های ناشی از آنها ارتباط مستقیمی با پدیده ال‌نینو ندارند و باید بر اساس شرایط ناپایداری جوی و ویژگی‌های محلی هر منطقه بررسی شوند.
ناآرامی پسر کوچک
این استاد دانشگاه در ادامه درباره علت نام‌گذاری پدیده ال‌نینو، توضیح داد: واژه ال‌نینو ریشه اسپانیایی دارد و به معنای «پسر کوچک» است که در کاربرد مذهبی به «پسر مسیح» اشاره دارد. این پدیده معمولاً از حدود اردیبهشت‌ماه در اقیانوس آرام شکل می‌گیرد و شدت آن در حوالی کریسمس به حداکثر می‌رسد؛ به همین دلیل، این نام برای آن انتخاب شده است. در مقابل، پدیده «لانینا» به معنای «دختر کوچک» است که با شرایط سردتر آب‌های اقیانوس آرام شناخته می‌شود.
وی با اشاره به افزایش دمای هوا در ایران نسبت به میانگین بلندمدت، افزود: ال‌نینو می‌تواند موجب ایجاد ناهنجاری‌های دمایی در برخی مناطق شود. در حال حاضر نیز دمای هوا در کشور در برخی مناطق حدود یک تا دو درجه بالاتر از حد نرمال است؛ با این حال، انتظار دارم این وضعیت در اواسط آبان‌ماه تغییر کند و شرایط برای فعالیت سامانه‌های کلاسیک بارشی فراهم شود.
رئیسی اردکانی در پاسخ به پرسشی درباره زمان نمایان شدن آثار ال‌نینو بر شرایط آب‌وهوایی ایران، توضیح داد: برای بررسی اثرات این پدیده، ابتدا باید مطالعات و تحقیقات منطقه‌ای انجام شود، ولی متأسفانه در کشور ما تحقیقات کافی در این زمینه صورت نگرفته است؛ در حالی که در برخی مناطق غرب آمریکا، زمان رسیدن ال‌نینو به اوج و همچنین دوره تضعیف آن بررسی شده است.
وی ادامه داد: همان‌طور که اشاره کردم، ال‌نینو معمولاً در حوالی کریسمس، یعنی اواخر آذرماه و اوایل دی‌ماه، به اوج خود می‌رسد و پس از آن به‌تدریج ضعیف می‌شود. اثرات این پدیده بر مناطق دیگر جهان ممکن است با تأخیر ظاهر شود؛ زیرا تغییرات جوی ایجادشده در یک منطقه، برای تأثیرگذاری بر مناطق دیگر به زمان نیاز دارند و این فرایند ممکن است چند ماه طول بکشد.
مدت زمان تداوم پدیده ال نینو
این استاد حوزه هیدرولوژی با اشاره به تداوم احتمالی آثار ال‌نینو در سال‌های آینده، با تاکید بر اینکه این پدیده ممکن است در برخی موارد حدود سه سال ادامه پیدا کند، اظهار کرد: ممکن است پس از این مدت ال نینو به تدریج تضعیف شود و حتی به پدیده «لانینا» تبدیل شود که شرایطی معکوس با ال‌نینو دارد. بنابراین، باید بررسی کرد که هر رخداد چه مدت ادامه می‌یابد و چه زمانی وارد مرحله گذار به لانینا می‌شود.
وی با بیان اینکه در کشورهای مختلف، مطالعات گسترده‌ای درباره تغییرات زمانی ال‌نینو و تبدیل آن به لانینا انجام شده است، یادآور شد: این دوره گذار از نظر علمی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در فاصله زمانی میان این دو پدیده، ممکن است شرایط جوی و ناهنجاری‌های متفاوتی در مناطق مختلف جهان شکل بگیرد.
این استاد حوزه آب با بیان اینکه در ایران تحقیقات کافی درباره آثار این دوره گذار انجام نشده است، اظهار کرد: متأسفانه مطالعه جامعی نداریم که مشخص کند در فاصله تغییر ال‌نینو به لانینا، چه ناهنجاری‌هایی ممکن است در منطقه ما رخ دهد. ازاین‌رو، نمی‌توان با قطعیت درباره آثار این تغییرات بر شرایط جوی ایران اظهارنظر کرد. با این حال به نظر می‌رسد آثار این پدیده ممکن است یک سال، یک سال و نیم یا حتی دو سال در سطح جهان ادامه داشته باشد و پس از آن تغییراتی در وضعیت آن رخ دهد. بر همین اساس، من انتظار دارم تابستان سال آینده از نظر دمایی ناهنجارتر و گرم‌تر از تابستان امسال باشد؛ چراکه تابستان امسال خوشبختانه با گرمای بسیار شدیدی همراه نبود.
رئیسی اردکانی با انتقاد از اتکای بیش از اندازه به مدل‌های خارجی برای پیش‌بینی وضعیت جوی ایران، خاطرنشان کرد: این تصور که باید از ابتدای پاییز منتظر آثار گسترده ال‌نینو در کشور باشیم، تصور درستی نیست. سازمان هواشناسی باید مدل‌های بومی متناسب با شرایط اقلیمی ایران را طراحی کند و توسعه دهد تا بتوانیم در چنین شرایطی پیش‌بینی‌هایی با دقت بالاتر داشته باشیم. برای مثال، برخی مدل‌های دانشگاه کلمبیا درباره وضعیت آب‌وهوایی مناطق مختلف جهان منتشر می‌شوند و مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ اما باید توجه داشت که هر منطقه شرایط اقلیمی خاص خود را دارد و نمی‌توان بدون بررسی ویژگی‌های اقلیمی ایران، نتایج این مدل‌ها را مستقیماً به کشور تعمیم داد.
وی با اشاره به سابقه طولانی فعالیت خود در حوزه آب و هوا، ادامه داد: در طول حدود ۶۵ تا ۷۰ سال فعالیت و مشاهده رخدادهای جوی، چندین بار با شرایط مشابه مواجه بوده‌ایم؛ اما این به معنای آن نیست که هر بار با وقوع ال‌نینو، بارندگی‌های بسیار شدید در ایران رخ دهد. بنابراین، نمی‌توان هر پدیده جوی یا هر بارندگی شدیدی را به ال‌نینو نسبت داد.
بزرگنمایی در پیش‌بینی وضع آب و هوا
این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت پرهیز از بزرگنمایی آثار این پدیده، گفت: در ماه‌های گذشته، پیش‌بینی‌هایی درباره وقوع بارندگی‌های بسیار شدید و به خطر افتادن شهرهای مختلف مطرح شد و حتی مدیریت بحران نیز تحت تأثیر این پیش‌بینی‌ها قرار گرفت. در حالی که باید میان احتمال وقوع یک رخداد جوی و پیش‌بینی قطعی آن تفاوت قائل شد.
وی ادامه داد: همان‌طور که پیشتر گفته‌ام، انتظار دارم بارندگی‌های پاییزی از آبان‌ماه تقویت شوند؛ اما این پیش‌بینی به معنای وقوع سیلاب‌های گسترده در چندین شهر کشور نیست. هر رخداد جوی باید با توجه به ویژگی‌ها و سازوکارهای خاص خود بررسی شود و نمی‌توان همه بارندگی‌ها و سیلاب‌ها را به یک پدیده دورپیوندی نسبت داد.
رئیسی اردکانی در تشریح سازوکار ال‌نینو، گفت: این پدیده ویژگی‌های مشخصی دارد و عمدتاً در منطقه وسیعی از شرق اقیانوس آرام شکل می‌گیرد. در جریان ال‌نینو، الگوی گردش هوا در این منطقه تغییر می‌کند و حرکت‌های صعودی هوا افزایش می‌یابد. همچنین، دمای آب اقیانوس آرام در این محدوده می‌تواند افزایش پیدا کند و در برخی رخدادها به حدود سه تا چهار درجه بالاتر از شرایط معمول برسد. افزایش دمای آب باعث افزایش تبخیر و ورود بخار آب بیشتر به جو در مناطق تحت تأثیر می‌شود و می‌تواند بارندگی‌های شدیدی را در برخی کشورهای حاشیه اقیانوس آرام به دنبال داشته باشد. در مقابل، مناطق دیگری ممکن است با کاهش بارندگی و خشکسالی مواجه شوند.
وی با بیان اینکه رطوبت جوی می‌تواند به مناطق دورتر نیز منتقل شود، اظهار کرد: جو دائماً در حال حرکت است و رطوبت ناشی از یک رخداد ممکن است به مناطق دیگر انتقال یابد. با این حال، اثرگذاری این رطوبت بر بارندگی مناطق دوردست به عوامل دیگری نیز بستگی دارد؛ از جمله اینکه این رطوبت با چه سامانه‌های جوی برخورد کند و آیا شرایط برای تقویت بارش فراهم باشد یا خیر.
این استاد حوزه آب در پاسخ به پرسشی درباره عوامل مؤثر بر افزایش بارندگی در ایران، اظهار کرد: بررسی‌های من درباره برخی سال‌های پربارش، از جمله سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸، نشان می‌دهد که هنگامی که دو یا سه الگوی دورپیوندی با یکدیگر همزمان شوند و در کنار سامانه‌های جوی مناسب قرار گیرند، امکان وقوع بارندگی‌های بسیار شدید افزایش می‌یابد.
وی با اشاره به نقش نوسان مادن ـ جولیان (MJO) در برخی الگوهای بارشی، توضیح داد: این نوسان یکی از الگوهای دورپیوندی است که می‌تواند بر توزیع رطوبت و فعالیت همرفتی در مناطق مختلف اثر بگذارد. هنگامی که رطوبت موجود در مناطق شرق آفریقا و اقیانوس هند با سامانه‌ای جوی که از سمت مدیترانه به سوی ایران حرکت می‌کند، همراه شود، ممکن است شرایط برای افزایش بارندگی در بخش‌هایی از کشور فراهم شود.
رئیسی اردکانی ادامه داد: انتقال رطوبت از دریای سرخ، بخش شرقی اقیانوس هند و دریای عرب و همچنین، در برخی شرایط، از محدوده خلیج فارس می‌تواند در تقویت سامانه‌های بارشی مؤثر باشد. اگر این منابع رطوبتی با جریان‌های جوی مناسب همراه شوند، احتمال وقوع بارندگی‌های قابل‌توجه در ایران افزایش می‌یابد.
وی با اشاره به نقش امواج گرانشی در برخی رخدادهای جوی، گفت: این امواج نیز از جمله عوامل قابل بررسی در شکل‌گیری و تقویت برخی شرایط جوی هستند و در صورت فراهم بودن سایر شرایط می‌توانند با فرایندهای جوی مؤثر بر بارندگی و رعدوبرق همراه شوند. بنابراین، برای تحلیل بارش‌های شدید باید مجموعه عوامل مؤثر را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
این استاد دانشگاه با اشاره به احتمال وقوع بارش‌های سنگین برف در زمستان، اظهار کرد: در شرایطی که توده هوای بسیار سرد از سیبری به سمت ایران حرکت کند و از سوی دیگر، یک سامانه بارشی از سمت مدیترانه به کشور برسد، برخورد این سامانه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز بارش برف سنگین در برخی مناطق شود. برای مثال، اگر توده هوای سرد از سمت خراسان وارد کشور شود و با سامانه‌ای مناسب همراه شود، احتمال وقوع چنین بارش‌هایی وجود دارد.
وی تأکید کرد: شدت و گستره بارندگی‌ها به نوع سامانه‌های جوی، مسیر حرکت آنها و نحوه برخورد و هم‌زمانی‌شان بستگی دارد. پیش‌بینی دقیق این شرایط نیز به مدل‌های عددی وابسته است که معمولاً برای بازه‌های حدود ۱۵ تا ۲۰ روزه قابلیت پیش‌بینی مناسبی دارند. هرچه از این بازه زمانی فاصله بگیریم، عدم قطعیت پیش‌بینی‌ها افزایش می‌یابد.
رئیسی اردکانی در پاسخ به این پرسش که آیا باید انتظار داشت ال‌نینو در پاییز امسال تأثیر بسیار گسترده‌ای بر بارندگی ایران بگذارد، گفت: من چنین پیش‌بینی‌ای ندارم که ال‌نینو امسال به‌تنهایی موجب تغییرات بسیار گسترده و وقوع سیلاب‌های فراگیر در کشور شود. انتظار دارم شرایط جوی روند معمول خود را طی کند، هرچند امیدوارم بارندگی‌های مناسب‌تری در پاییز و یکی دو نوبت بارش برف در زمستان داشته باشیم. طی سه تا چهار ماه گذشته، مطالب زیادی درباره وقوع سیلاب‌های گسترده و به خطر افتادن شهرهای مختلف منتشر شده است؛ اما باید میان پیش‌بینی علمی و طرح احتمالاتی که هنوز قطعیت ندارند، تفاوت قائل شد. نمی‌توان صرفاً بر اساس وقوع ال‌نینو، وقوع سیلاب‌های گسترده در شهرهای کشور را نتیجه گرفت.
این استاد حوزه آب با اشاره به انتظار خود برای تقویت بارش‌ها از اوایل آبان‌ماه، گفت: با تغییر شرایط جوی و تضعیف هوای گرم، انتظار دارم سامانه‌های بارشی در غرب ایران فعال‌تر شوند و مناطقی مانند زاگرس و استان‌های آذربایجان شرقی و غربی بارندگی‌هایی را تجربه کنند. امیدوارم این سامانه‌ها به‌تدریج به مناطق مرکزی کشور نیز گسترش یابند و به بهبود وضعیت بارندگی کمک کنند.